Jak zwiedzać Angkor Wat w Kambodży? Odkryj tajemnice niezwykłego kompleksu świątynnego!
Angkor Wat, ikona Kambodży i jeden z najważniejszych zabytków architektury na świecie, to miejsce, które przyciąga turystów z każdym rokiem. Jego majestatyczne świątynie, bogata historia oraz malownicza przyroda czynią z tego kompleksu prawdziwy raj dla miłośników kultury i historii. W tym artykule podzielimy się sprawdzonymi wskazówkami, jak efektywnie odkrywać tajemnice Angkor Wat, aby w pełni cieszyć się tą niezapomnianą przygodą. Dowiedz się, kiedy najlepiej odwiedzić te wyjątkowe miejsce, jakie szlaki wybrać oraz jak zadbać o swoje bezpieczeństwo i komfort podczas zwiedzania.Przygotuj się na fascynującą podróż w głąb historycznych skarbów Kambodży!
Jak dotrzeć do Angkor Wat z Siem Reapu
Dotarcie do Angkor Wat z Siem Reapu jest stosunkowo proste i można to zrobić na kilka sposobów, w zależności od preferencji podróżnika oraz budżetu. oto najpopularniejsze opcje:
- Rowery – Wypożyczenie roweru to doskonały sposób na zwiedzanie okolicy. Dystans do Angkor Wat to około 6 km, co można przebyć w mniej niż godzinę. Po drodze można podziwiać widoki i zatrzymywać się w malowniczych miejscach.
- Skutery – Jeśli czujesz się pewnie na drodze, wynajęcie skutera to kolejna opcja. Koszt wypożyczenia nie jest wysoki, a jazda daje dużą swobodę.
- Tuk-tuki – To najbardziej popularny środek transportu w Siem Reapie. umów się z kierowcą, który zabierze Cię do Angkor Wat i poczeka na Ciebie podczas zwiedzania. Możesz wynająć tuk-tuka na kilka godzin lub na cały dzień.
- Wycieczki z przewodnikiem – Wiele biur podróży oferuje zorganizowane wycieczki do Angkor Wat. Często są one w pakiecie z przewodnikiem, który dostarczy mnóstwo informacji o świątyniach.
| Środek transportu | Koszt (około) | Czas podróży |
|---|---|---|
| Rower | $2-5 dziennie | 30-60 minut |
| Skuter | $5-10 dziennie | 30-40 minut |
| Tuk-tuk | $15-25 za pół dnia | 15-30 minut |
| Wycieczka z przewodnikiem | $30-100 w zależności od pakietu | W zależności od programu |
Warto również zwrócić uwagę na czas wizyty, ponieważ Angkor Wat jest najbardziej zatłoczone w godzinach porannych. Aby uniknąć tłumów, można rozważyć przybycie wcześniej lub po południu. Niezależnie od wybranego środka transportu, pamiętaj aby zabrać ze sobą dużo wody oraz nakrycie głowy, aby chronić się przed słońcem.
Najlepszy czas na zwiedzanie Angkor Wat
Najlepszy czas na odwiedziny Angkor wat nie tylko zależy od warunków pogodowych, ale także od tłumów turystów oraz różnych wydarzeń kulturalnych. Kambodża ma wyraźnie określone pory roku, które mogą wpłynąć na Twoje doświadczenia.
W porach roku
Idealnie,aby zwiedzać Angkor wat,warto rozważyć następujące miesiące:
- Listopad – Luty: To pora sucha,kiedy temperatury są niższe,a niebo jest zazwyczaj bezchmurne.
- Marzec – Kwiecień: Temperatura zaczyna wzrastać, ale przed nadejściem pory deszczowej można jeszcze zwiedzać w miarę komfortowo.
- maj – Październik: To czas pory deszczowej. Warto odwiedzać Angkor Wat wczesnym rankiem, omijając najcięższe opady.
Najlepsze godziny odwiedzin
Ogromne tłumy zwiedzających pojawiają się w godzinach południowych, więc planując swoją wizytę, warto wziąć pod uwagę:
| Godzina | Typ zwiedzających | Rekomendacja |
|---|---|---|
| 5:00 – 7:00 | Pierwsi zwiedzający | Najlepszy czas na zdjęcia wschodu słońca. |
| 8:00 - 10:00 | Rodziny, turyści | Dobry czas, ale mogą być tłumy. |
| 11:00 – 14:00 | Turyści masowo | Unikaj, zbyt gorąco i tłoczno. |
| 15:00 - 17:00 | Lokalsi, nieliczni turyści | spokojniejsza atmosfera, idealna na zwiedzanie. |
Wydarzenia kulturalne
Odwiedzając Angkor Wat, warto śledzić lokalne festiwale oraz ceremonie, ponieważ mogą one zaoferować unikalne doświadczenia. Do popularnych wydarzeń należą:
- Święto Wody: Święto w listopadzie, związane z narodzinami rzeki Tonle Sap, przyciąga mnóstwo turystów.
- Kambodżański Nowy Rok: W kwietniu, podczas którego zawiesza się wszelkie formalności i odbywają się tradycyjne taniec i śpiew.
Różne sezony i wydarzenia oferują niepowtarzalne widoki oraz atmosferę, więc warto przemyśleć czas swojej wizyty, aby maksymalnie wykorzystać podróż do Angkor Wat.
Co warto wiedzieć przed przyjazdem
Angkor Wat to nie tylko monumentalna świątynia, ale i miejsce o bogatej historii oraz kulturze, które wymaga odpowiedniego przygotowania przed przybyciem. Oto kilka istotnych informacji,które pomogą Ci w pełni docenić urok kambodży.
- Wizyty i przyzwolenia: Przed przyjazdem warto zarezerwować bilety do Angkor Park. Można to zrobić online,aby zaoszczędzić czas na miejscu.Istnieje kilka opcji biletowych, w tym bilety jednodniowe, trzydniowe i tygodniowe.
- pogoda: Kambodża ma klimat tropikalny. najlepszy czas na wizytę to pora sucha, która trwa od listopada do marca. Warto sprawdzić prognozę pogody przed wyruszeniem w drogę.
- Ochrona przed słońcem: Słońce potrafi być bardzo intensywne, dlatego należy zabrać ze sobą krem z filtrem, kapelusz oraz lekką odzież chroniącą przed promieniami UV.
- kultura i zwyczaje: Angkor Wat to miejsce sacrum, dlatego ważne jest, aby przestrzegać lokalnych zwyczajów. Przy wchodzeniu do świątyń należy zdjąć buty oraz zakryć ramiona i kolana.
Aby lepiej zaplanować swój czas, można wykorzystać poniższą tabelę, która prezentuje najważniejsze atrakcje w Angkor Wat oraz czas ich zwiedzania:
| Atrakcja | Czas zwiedzania |
|---|---|
| Angkor Wat | 2-3 godziny |
| Bayon Temple | 1-2 godziny |
| Ta Prohm | 1-2 godziny |
| Banteay Srei | 1-1.5 godziny |
Nie zapomnij również o odpowiednim przygotowaniu się finansowym.Kambodża używa zarówno waluty kambodżańskiej (riel), jak i dolara amerykańskiego, który jest powszechnie akceptowany. Warto mieć drobne pieniądze na lokalne zakupy czy napiwki.
- transport: Upewnij się, że masz zorganizowany transport do świątyń. Możesz wynająć tuk-tuka lub skorzystać z roweru, by zwiedzać kompleks w swoim tempie.
- Bezpieczeństwo: Przestrzegaj podstawowych zasad bezpieczeństwa, unikaj noszenia cennych przedmiotów na widoku oraz korzystaj z zaufanych źródeł transportu i zakwaterowania.
Zrozumienie historii Angkor Wat
Angkor Wat, symbol Kambodży, to nie tylko imponująca architektura, ale również miejsce o bogatej historii, która sięga IX wieku.Zbudowana jako świątynia hinduistyczna, z czasem przemieniła się w ośrodek buddyjski, odzwierciedlając zmieniające się przekonania i wartości społeczne regionu.
W sercu Angkor Wat leży historia królestwa Khmery, którego władcy nawiązywali do religijnego i politycznego znaczenia tej budowli. Budowa świątyni rozpoczęła się za panowania króla Suryavarmana II, a jej monumentalna struktura oraz szczegółowe rzeźby ukazują zarazem umiejętności rzemieślników oraz kreatywną wizję artystów tamtych czasów. Warto zauważyć,że:
- Architektura: Styl Angkor Wat łączy cechy różnych tradycji architektonicznych,co czyni go unikalnym.
- Religia: Na początku świątynia była oddana indyjskim bogom, a z biegiem czasu przyjęła buddyzm.
- Symbolika: Angkor Wat ma silne odniesienia do kosmologii hinduskiej, co możemy dostrzec w układzie świątyni.
warto zaznaczyć, że Angkor Wat nie tylko przetrwał wieki, ale również stał się symbolem narodowym Kambodży. Jego wizerunek zdobi herby, flagi oraz dokumenty oficjalne. Ta historyczna budowla jest miejscem pielgrzymek dla wielu ludzi, którzy pragną poznać jej bogatą historię oraz kulturowe dziedzictwo.
Z biegiem lat Angkor Wat stał się także celem turystycznym, przyciągając miliony odwiedzających rocznie. Aby w pełni zrozumieć oraz docenić to miejsce, warto zainwestować czas w zgłębianie jego historii, zanim wyruszymy na zwiedzanie. Dzięki temu każdy krok po kompleksie stanie się znacznie bardziej znaczący.
Angkor Wat to nie tylko monumentalna świątynia, ale również opowieść o sile i wytrwałości ludzi, którzy zbudowali to niepowtarzalne miejsce. Jego historia jest ścisłe związana z historią Kambodży, co sprawia, że jest to nieodłączny element tożsamości narodowej tego kraju.
Przewodnik po najważniejszych świątyniach
Odkrywając świątynię Angkor Wat
Angkor Wat to nie tylko jedna z najważniejszych świątyń Kambodży, ale również symbol kultury khmerskiej.Zbudowana w XII wieku jako świątynia hinduistyczna, szybko przekształciła się w miejsce buddyjskie, co dodaje jej bogatego znaczenia historycznego i duchowego. Oto kilka kluczowych informacji, które pomogą Ci w odkrywaniu tej majestatycznej budowli:
- Godziny otwarcia: Angkor Wat jest otwarte dla zwiedzających przez cały dzień, z najwyższym natężeniem ruchu turystycznego w godzinach porannych i późnym popołudniem.
- Bilet wstępu: Aby wejść na teren świątyni, należy zakupić bilet. Dostępne są różne opcje czasowe, w tym jednodniowe, trzydniowe czy tygodniowe.
- Ubiór: Dbaj o odpowiedni ubiór – zasłonięte ramiona i kolana są obowiązkowe w miejscach sakralnych.
Architektura Angkor Wat
Świątynia zbudowana jest w stylu khmerskim, a jej architektura jest wzorowana na modelu Montu, co zapewnia niepowtarzalny wygląd. Zobaczysz wspaniałe reliefy na ścianach,które przedstawiają różne sceny z hinduistycznych mitów. Elementy te są nie tylko artystycznym wyrazem, ale także dokumentują historię i wierzenia tamtych czasów.
Najważniejsze atrakcje
Podczas wizyty w angkor Wat nie przegap tych kluczowych elementów:
- Centralna wieża: Symbol Kambodży, oferujący niesamowity widok na okolicę.
- Reliefy na ścianach: Przedstawiające walki Ramajany i Mahabharaty.
- Apsary: Urokliwe postacie ukazujące boginie chwili.
Porady praktyczne
| Porada | Szczegóły |
|---|---|
| Wczesne godziny poranne | Warto wybrać się o świcie, aby uniknąć tłumów i zobaczyć wschód słońca. |
| Przewodnik | Rozważ zatrudnienie przewodnika, aby lepiej zrozumieć historię i kulturę tego miejsca. |
| Odpowiednia obuwie | Wybierz wygodne buty, gdyż teren wymaga sporo chodzenia. |
Planowanie jednodniowej wycieczki
Angkor Wat to nie tylko najważniejszy zabytek Kambodży, ale także jeden z największych kompleksów świątynnych na świecie. Aby maksymalnie wykorzystać swoją jednodniową wizytę, warto dobrze zaplanować trasę i wybrać najważniejsze punkty do zwiedzenia. Oto kilka kluczowych wskazówek na udane zwiedzanie:
- Wczesne rozpoczęcie – najlepiej wstać przed wschodem słońca, aby zdążyć na spektakularny widok z porannego słońca nad świątynią.
- Wygodne obuwie – wybierz buty, które są wygodne i umożliwiają długie spacery, gdyż kompleks jest rozległy.
- Woda i przekąski – zapewnij sobie płyny i lekką przekąskę, aby uniknąć odwodnienia i zmęczenia.
Plan zwiedzania można podzielić na kilka głównych etapów.Oto propozycja:
| Godzina | Aktywność |
|---|---|
| 5:00 | Dotarcie do Angkor Wat na wschód słońca |
| 6:30 | Zaczynamy zwiedzanie Angkor Wat |
| 9:00 | Przejazd do Bayon Temple |
| 11:00 | Zwiedzanie Ta Prohm |
| 13:00 | Przerwa na lunch w lokalnej restauracji |
| 14:00 | Zwiedzanie Preah Khan |
| 17:00 | Powrót do Siem Reap |
Warto też skorzystać z usług lokalnych przewodników, którzy potrafią podzielić się fascynującymi historiami związanymi z poszczególnymi świątyniami. Co więcej, lokalna wiedza pomoże uniknąć najczęściej uczęszczanych tras turystycznych, co zamieni wasze doświadczenia w znacznie bardziej autentyczne.
Na koniec, nie zapomnij o aparacie! Angkor Wat to miejsce pełne niezwykłych widoków i detali architektonicznych, które zachwycają na każdym kroku. Pamiętaj, aby uchwycić nie tylko wielkie świątynie, ale również codzienne życie mieszkańców oraz naturę wokół kompleksu.
Jak uniknąć tłumów przy zwiedzaniu
Podczas wizyty w Angkor Wat,unikanie tłumów jest kluczowe,aby w pełni docenić majestat tego zabytku. Oto kilka sprawdzonych wskazówek, które mogą uczynić Twoje zwiedzanie bardziej komfortowym i niezapomnianym:
- Wczesny start – Rozpocznij swoją przygodę przed wschodem słońca.Nie tylko unikniesz tłumów,ale także zobaczysz,jak pierwsze promienie słońca oblewają świątynię wyjątkowym blaskiem.
- Późniejsze zwiedzanie – Jeśli nie jesteś rannym ptaszkiem, rozważ wizytę powyżej południa.Większość turystów przemieszcza się w godzinach porannych, więc wczesne popołudnie może być znacznie spokojniejsze.
- wybór mniej popularnych świątyń – Oprócz Angkor Wat, zwiedź mniej znane, ale równie przepiękne świątynie, takie jak Banteay Srei czy Ta Prohm, które często mają mniej turystów.
- Planowanie wizyty w dni robocze – Wybieraj dni od wtorku do piątku, gdyż weekendy przyciągają więcej lokalnych turystów, co skutkuje większymi tłumami.
Aby jeszcze bardziej zoptymalizować wizytę, warto zwrócić uwagę na porę roku. Sezon turystyczny w Kambodży przypada głównie na zimę, dlatego wizyty wczesną wiosną mogą być korzystniejsze.
| Pora roku | Odwiedziny | Możliwe tłumy |
|---|---|---|
| Styczeń – Marzec | Wysoki sezon | Dużo turystów |
| Kwiecień – Czerwiec | Sezon przejściowy | Umiarkowane tłumy |
| Lipiec – Wrzesień | Niski sezon | Wieloletnia niska frekwencja |
| Październik - Grudzień | Sezon przejściowy | Rastące tłumy |
Pamiętaj również o szukaniu lokalnych przewodników, którzy mogą poprowadzić Cię do mniej uczęszczanych tras. często oferują oni cenne informacje, które mogą umilić Twój pobyt, a także pozwolą uniknąć popularnych miejsc w godzinach szczytu.
Wybór odpowiednich biletów wstępu
Planowanie wizyty w Angkor Wat wymaga przemyślenia, jakie bilety najlepiej spełnią Twoje potrzeby. W zależności od tego, ile dni planujesz spędzić na zwiedzaniu oraz które z wielu świątyń chcesz odwiedzić, dostępne są różne opcje biletów.
Warto rozważyć następujące typy biletów:
- Bilet jednodniowy: Idealny dla turystów, którzy chcą zobaczyć najważniejsze atrakcje w krótkim czasie. Kosztuje mniej niż pozostałe opcje, jednak ogranicza czas na dokładne zwiedzanie.
- Bilet trzydniowy: Opcja mocno polecana, jeśli planujesz zobaczyć więcej niż tylko najsłynniejszą świątynię. Daje możliwość lepszego poznania kompleksu oraz okolicznych atrakcji.
- Bilet siedmiodniowy: Najlepszy wybór dla pasjonatów historii i architektury, którzy pragną dogłębnie zwiedzić Angkor oraz mieć czas na odpoczynek i relaks w pięknych okolicach.
Wszystkie bilety można nabyć w kasach znajdujących się przy wejściu do kompleksu świątynnego. Warto zwrócić uwagę na możliwość zakupu biletów online, co pozwoli uniknąć długich kolejek oraz zapewni lepsze planowanie czasu zwiedzania.
Wybierając bilet, pamiętaj również o:
- sprawdzeniu godzin otwarcia wszystkich obiektów oraz specjalnych wydarzeń, które mogą wpływać na Twój plan zwiedzania;
- rozważeniu zainwestowania w przewodnika, który pomoże w pełni docenić historię i architekturę angkor wat;
- zapewnieniu sobie odpowiedniego transportu, czy to rowerem, tuk-tukiem czy skuterem.
Podczas zakupów zwróć uwagę na standardy bezpieczeństwa oraz zasady dotyczące zwrotów biletów, aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek. Poniżej przedstawiamy tabelę z porównaniem cen i charakterystyk różnych biletów:
| Typ biletu | cena | Czas ważności |
|---|---|---|
| Jednodniowy | $37 | 1 dzień |
| trzydniowy | $62 | 3 dni w ciągu 7 dni |
| Siedmiodniowy | $72 | 7 dni w ciągu 1 miesiąca |
Wybór odpowiedniego biletu to kluczowy krok, który wpłynie na jakość twojego zwiedzania. Dlatego warto podjąć decyzję świadomie, analizując swoje oczekiwania oraz dostępny czas.
Wskazówki dotyczące poruszania się po terenie
Odwiedzając Angkor Wat, ważne jest, aby dobrze zaplanować swoje poruszanie się po terenie. Rozległy kompleks świątynny rozciąga się na ponad 162 hektarach, co czyni go jednym z największych parków archeologicznych na świecie. Oto kilka praktycznych wskazówek, które pomogą Ci odkryć jego niezwykłe zakątki:
- Wczesne rozpoczęcie dnia: Rozpocznij zwiedzanie rano, aby uniknąć tłumów turystów oraz wysokich temperatur. Godzina 5:00 to idealny czas, aby zarejestrować się na wschód słońca.
- Korzystaj z lokalnych przewodników: Zatrudnienie lokalnego przewodnika to świetny sposób na głębsze zrozumienie kultury, historii i architektury Angkoru. Osoby te znają każdy zakątek i potrafią opowiedzieć fascynujące historie.
- Odpowiednie obuwie: Wybierz wygodne buty trekkingowe, gdyż niektóre ścieżki mogą być nierówne. Ważne jest, aby czuć się komfortowo podczas długiego spaceru.
- Planowanie trasy: Zaplanuj, które świątynie chcesz zobaczyć, aby maksymalnie wykorzystać swój czas. Niektóre z najpopularniejszych to Bayon, Ta Prohm oraz Angkor Thom.
| Czas pobytu | Świątynie do odwiedzenia | Uwaga |
|---|---|---|
| 1 dzień | Angkor Wat,Ta Prohm,Bayon | Potrzebne wczesne wstanie |
| 2 dni | Angkor Wat,Ta Prohm,Bayon,banteay srei | warto odwiedzić mniej popularne świątynie |
| 3 dni | Cały kompleks | możliwość odkrycia wszystkich zakamarków |
Nie zapomnij również o odpowiednich napojach oraz jedzeniu. W upalne dni nawodnienie jest kluczowe, dlatego zawsze miej ze sobą wodę. W terenie dostępne są stoiska z jedzeniem oraz napojami, ale warto mieć również coś z prowiantem na długie spacerowe dni.
Na koniec, bądź szanowanymi wobec miejscowych mieszkańców i kultury. Zawsze pytaj o pozwolenie przed robieniem zdjęć i unikaj zanieczyszczania terenu. Twoje pozytywne nastawienie z pewnością zostanie docenione!
Magiczne wschody i zachody słońca w Angkor
Angkor Wat, z jego monumentalnymi ruinami i mistycznym otoczeniem, oferuje niezapomniane doświadczenia w czasie wschodów i zachodów słońca. Wczesne poranki i późne wieczory to najlepsze chwile na odkrycie piękna tego miejsca, kiedy słońce maluje niebo w odcieniach różu, pomarańczy i złota.
Wschody słońca w Angkor są prawdziwym spektaklem natury. Warto dotrzeć na miejsce przynajmniej pół godziny przed,by zająć najlepsze miejsce. Oto kilka ulubionych punktów widokowych:
- Świątynia Angkor Wat – ikoniczny widok z odbiciem w stawie.
- Ta Phrom – porośnięta przez drzewa, stwarza niezwykłą atmosferę.
- Phnom Bakheng – wzniesienie, które oferuje panoramiczny widok na całą dolinę.
Zachody słońca również nie mają sobie równych. Kolory, które wypełniają niebo, stają się bardziej intensywne, a cała sceneria nabiera magicznego charakteru. Warto odwiedzić:
- Pre Rup – znana z pięknych zachodów słońca,z widokiem na otaczające pola.
- Banteay Kdei – mniejsze tłumy umożliwiają lepsze doświadczenie.
- Srah Srang – rozległy staw, który odbija kolory nieba.
Najlepszym sposobem na uwiecznienie tych chwil jest zabranie ze sobą aparatu i statywu, przygotowując się na długie ujęcia. Czasami warto również po prostu odłożyć aparat i delektować się chwilą. Chwila refleksji i obcowania z naturą sprawia,że to doświadczenie staje się niezapomniane.
| Godzina | Wschód/zachód | Najlepsze Miejsca |
|---|---|---|
| 5:30 | Wschód | Angkor Wat, Ta Phrom |
| 18:00 | Zachód | Pre Rup, Banteay kdei |
Nie ma nic piękniejszego niż obserwowanie, jak słońce wschodzi i zachodzi nad tą wyjątkową scenerią. warto zaplanować wizytę w taki sposób, aby w pełni skorzystać z tego naturalnego spektaklu. Chwila spędzona w tym miejscu, w tym czasie, na zawsze pozostanie w pamięci.
Zatrzymanie się na punkcie widokowym
Podczas wizyty w Angkor Wat warto poświęcić chwilę na zatrzymanie się w jednym z licznych punktów widokowych. Te miejsca oferują nie tylko spektakularne widoki, ale również wyjątkowe możliwości uchwycenia niepowtarzalnych chwil w sercu Kambodży. Oto kilka rekomendacji dla tych, którzy pragną doświadczać piękna rzeki, dżungli oraz architektury:
- Punkt widokowy na Bakheng – idealny na zachód słońca, z panoramicznym widokiem na Angkor Wat i okoliczne tereny.
- ta Keo – nieukończona świątynia z wysokimi tarasami,które oferują piękne widoki na dżunglę i inne kompleksy świątynne.
- Pre Rup – znana z zachwycających wschodów i zachodów słońca, co czyni ją popularnym miejscem wśród fotografów.
Przed rozpoczęciem wędrówki do punktów widokowych warto zaplanować odpowiednią porę dnia, aby uniknąć największego upału i cieszyć się przyjemnym klimatem.Wzrok przyciągają nie tylko monumentalne budowle, ale również kaskady zieleni i kolorowej flory, które kontrastują z kamiennymi strukturami świątyń.
Warto również zwrócić uwagę na lokalne życie. W pobliżu punktów widokowych często można spotkać sprzedawców oferujących lokalne przekąski oraz rzemieślników sprzedających rękodzieła, co dodaje wizytom unikalnego charakteru. Zachęcamy do spróbowania:
- Lok Lak – danie mięsne z ryżem.
- Amok – tradycyjne curry z ryby.
- Khaw Pils – słodkie kuleczki ryżowe.
Jeśli chcesz jeszcze bardziej uwiecznić swoje wspomnienia, rozważ zabranie ze sobą dobrego aparatu. Wspaniałe światło o poranku czy w czasie zachodu słońca sprawi,że Twoje zdjęcia będą wyglądały jak z pocztówek. Pamiętaj, aby odwiedzić najpopularniejsze miejsca, ale również poszukać tych mniej znanych,